Tham dự hội thảo có PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; Thượng tọa Thích Chiếu Tuệ, Ủy viên Hội đồng Trị sự, Phó Trưởng ban Hoằng pháp Trung ương, Trưởng ban Hoằng pháp GHPGVN TP. Hà Nội cùng đông đảo các chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu lịch sử. Phía xã Phù Đổng có đồng chí Đào Đức Minh- Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã; các đồng chí trong Ban Thường vụ Đảng ủy; Lãnh đạo HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ xã.
Phát biểu tại hội thảo, Phó Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND xã Phù Đổng Đào Đức Minh cho biết, trên địa bàn xã có hệ thống di tích dày đặc, phong phú. Đây chính là nguồn lực để địa phương phát triển du lịch văn hóa, gắn với công nghiệp văn hóa. Nổi bật nhất trong hệ thống đó là Di tích Quốc gia đặc biệt Đền Phù Đổng và Lễ hội Gióng - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, một quần thể di sản tiêu biểu hội tụ đầy đủ các giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hoá, kiến trúc, tín ngưỡng và nghệ thuật trình diễn dân gian. Đền Phù Đổng là không gian văn hoá linh thiêng, nơi thờ Đức Thánh Gióng - Phù Đổng Thiên Vương, một trong "Tứ bất tử" của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Không chỉ là một công trình kiến trúc cổ kính, Đền còn là nơi lưu giữ ký ức lịch sử, biểu tượng của tinh thần yêu nước, ý chí quật cường chống giặc ngoại xâm của dân tộc. Trải qua hàng nghìn năm, di tích vẫn giữ được những giá trị nguyên gốc quý báu, trở thành điểm tựa tinh thần, nơi gửi gắm niềm tin và bản sắc văn hoá của cộng đồng.
Lễ hội Gióng tại Đền Phù Đổng là một trong những lễ hội cổ truyền tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ, được bảo tồn và trao truyền qua nhiều thế hệ. Đây cũng là một trong những lễ hội hay nhất, độc nhất vô nhị của dân gian Việt Nam. Lễ hội Gióng được UNESCO ghi danh là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại đã khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu, đồng thời đặt ra trách nhiệm to lớn trong việc gìn giữ và phát huy di sản.
"Trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu đặt ra đối với công tác bảo tồn di sản không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ, mà cần chuyển mạnh sang bảo tồn gắn với phát huy giá trị một cách bền vững và hiệu quả. Tính nguyên vẹn của giá trị cốt lõi, tính linh thiêng và bản sắc truyền thống của di tích, lễ hội cần được khai thác hợp lý, hiệu quả giá trị di sản để phát triển du lịch văn hoá, tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và đời sống nhân dân; từng bước đưa di sản trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội. Địa phương kỳ vọng, hội thảo sẽ góp phần định hướng các giải pháp bảo tồn gắn với phát huy giá trị di sản trong điều kiện hiện nay; đề xuất các cơ chế, chính sách phù hợp; huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội cho công tác gìn giữ và phát triển di sản.
Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa đã đánh giá, nhìn nhận giá trị của Lễ hội Gióng gắn với di tích đền Phù Đổng. PGS.TS Trần Lâm Biền nhấn mạnh: "Trước hết, cần hiểu Phù Đổng Thiên Vương là ai. Nếu không hiểu rõ, chúng ta sẽ không thấy được vị trí của Ngài trong tâm hồn người Việt". Ông khẳng định, Phù Đổng Thiên Vương là một anh hùng văn hóa, nhân vật được sinh ra từ tư duy liên tưởng phong phú, rộng lớn của tổ tiên ta. Hình tượng của Ngài phản ánh quá trình khai phá châu thổ Bắc Bộ. Trong điều kiện kỹ thuật còn hạn chế, công cụ sản xuất chưa hoàn thiện — sắt chưa đạt đến nhiệt độ luyện cao (trong khi sắt nóng chảy ở khoảng 1.350 độ C, thì kỹ thuật thời đó chỉ đạt khoảng 800–900 độ C), nên còn nhiều tạp chất. Chính điều này được phản ánh qua chi tiết "gậy sắt bị gãy" trong truyền thuyết. Đây là một chi tiết rất quan trọng, cho thấy trình độ kỹ thuật của thời kỳ đó.
Mục tiêu lớn của cư dân khi ấy là phát triển nông nghiệp và chống lũ lụt. Vì vậy, hình tượng Phù Đổng Thiên Vương không chỉ gắn với việc đánh giặc mà còn mang ý nghĩa chế ngự thiên tai. Khi gậy sắt gãy, Ngài nhổ tre để đánh tiếp — chi tiết này phản ánh thực tế tre được sử dụng phổ biến, kể cả trong việc chống sạt lở, chống lũ ven sông mà đến nay vẫn còn thấy. "Như vậy, từ những trải nghiệm lịch sử, xã hội và văn hóa, người xưa đã khái quát, tưởng tượng và kết tinh thành huyền thoại, truyền thuyết. Nhiệm vụ của chúng ta hôm nay là từ những huyền thoại đó, lần tìm lại hình ảnh Phù Đổng Thiên Vương như một con người tiêu biểu cho cư dân Việt thời kỳ đầu khai phá châu thổ Bắc Bộ. Ngài trở thành một anh hùng văn hóa đích thực của người Việt và được thờ phụng ở nhiều nơi. Chuyên gia này khẳng định, việc tôn thờ Phù Đổng Thiên Vương thực chất là sự tôn vinh sức lao động cộng đồng và truyền thống "uống nước nhớ nguồn". Chính sự tôn trọng quá khứ ấy là nền tảng để hướng tới tương lai một cách vững chắc.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn Ủy viên chuyên trách, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội TP Hà Nội khẳng định, Lễ hội Gióng gắn với huyền thoại Phù Đổng Thiên Vương là một di sản sống, chứ không phải một "di sản trưng bày". Các nghi thức của lễ hội được cộng đồng thực hành hằng năm, với những vai diễn, những quy tắc, những động tác, những biểu tượng được truyền nối qua nhiều thế hệ. "Lễ hội Gióng đủ những điều kiện căn bản để hình thành thương hiệu: có giá trị cốt lõi, có bản sắc riêng, có năng lực phân biệt với các lễ hội khác, có câu chuyện để truyền thông, và có sự thừa nhận cả từ cộng đồng lẫn các thiết chế quốc tế. Từ góc độ này, việc xây dựng thương hiệu văn hóa cho lễ hội Gióng không phải là "gắn thêm" một lớp vỏ hiện đại cho di sản, mà là làm nổi bật, làm sâu hơn và làm lan tỏa hơn những gì vốn đã có trong di sản" , PGS. TS Bùi Hoài Sơn cho biết.
Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di tích và lễ hội Gióng, PGS- TS Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia cho rằng, cần xây dựng quy hoạch tổng thể đối với khu di tích Phù Đổng theo đúng quy định của Luật Di sản văn hóa đối với di tích quốc gia đặc biệt nhằm tạo cơ sở pháp lý và định hướng phát triển lâu dài. Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ sở dữ liệu toàn diện về di tích trên nền tảng số.
"Đây sẽ là nền tảng khoa học cho công tác bảo tồn, tu bổ, quy hoạch cũng như phát triển công nghiệp văn hóa. Nếu không có dữ liệu đầy đủ, sẽ rất khó để sáng tạo và khai thác giá trị di sản một cách bài bản. Bên cạnh đó, cần có dự án bảo tồn tổng thể, không chỉ dừng lại ở tu bổ kiến trúc mà còn bao gồm cả việc sắp xếp lại không gian, hệ thống đồ thờ tự, cũng như chỉnh trang cảnh quan xung quanh, cũng như phát triển kinh tế di sản dựa trên mô hình cộng đồng sáng tạo, phù hợp với cơ chế mới của ngành văn hóa", chuyên gia nhấn mạnh.
PGS.TS Đặng Văn Bài gợi ý, có thể chủ động tìm kiếm đối tác – doanh nghiệp hoặc cá nhân có tâm, có tầm và có nguồn lực – để hợp tác đầu tư, phát triển các sản phẩm văn hóa. Điều này hoàn toàn phù hợp với chủ trương và tinh thần của Nghị quyết 80 – NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam hiện nay. Nếu thực hiện tốt các giải pháp này, di sản sẽ trở thành nền tảng quan trọng cho phát triển công nghiệp văn hóa, đồng thời mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng ông nói.